राष्ट्रीय घडामोडी / जलसंधारण व करार
यमुना जलवाटप : हरियाणा-राजस्थान सामंजस्य करार (२९ जून २०२६ )
१. मुख्य ठळक मुद्दे (Key Highlights)
- करार : यमुना नदीच्या जलवाटपाबाबत हरियाणा आणि राजस्थान सरकारदरम्यान सामंजस्य करार (MoU) स्वाक्षरी.
- कालावधी : तब्बल ३२ वर्षांनंतर या विवादावर व अंमलबजावणीवर तोडगा निघाला आहे.
-
उपस्थित प्रमुख व्यक्ती :
- अमित शाह (केंद्रीय गृहमंत्री)
- सी. आर. पाटील (केंद्रीय जलशक्ती मंत्री)
- नायब सिंह सैनी (हरियाणाचे मुख्यमंत्री)
- भजनलाल शर्मा (राजस्थानचे मुख्यमंत्री)
२. कराराचे स्वरूप व पाणी वहन योजना (Project & Implementation Details)
- जलस्रोत : मान्सूनच्या काळात हरियाणातील हथिनीकुंड बंधाऱ्यातून (Hathnikund Barrage) राजस्थानला त्याच्या वाट्याचे यमुनेचे पाणी उपलब्ध करून दिले जाईल.
- वहन मार्ग : हे पाणी भूमिगत जलवाहिनीद्वारे (Underground Pipeline System) राजस्थानपर्यंत पोहोचवले जाईल.
- पार्श्वभूमी/अडचण : १९९४ मधील मूळ करारात राजस्थानपर्यंत पाणी पोहोचवण्यासाठी आवश्यक कालवा व्यवस्था (Canal Network) उपलब्ध नसल्यामुळे गेली ३२ वर्षे या कराराची अंमलबजावणी होऊ शकली नव्हती.
३. १९९४ च्या मूळ कराराची पार्श्वभूमी (Background of 1994 Agreement)
- स्थापना/तारीख : १२ मे १९९४ रोजी यमुना खोऱ्याशी संबंधित राज्यांमध्ये सामंजस्य करार झाला होता.
- अप्पर यमुना नदी मंडळ (Upper Yamuna River Board) : १९९४ मध्ये या मंडळाची स्थापना करण्यात आली होती.
-
सहभागी राज्ये/प्रदेश (५ घटक) :
- उत्तर प्रदेश
- हरियाणा
- राजस्थान
- हिमाचल प्रदेश
- राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली (NCT Delhi)